De rex vacht van de Selkirk Rex

Bij de Selkirk Rex gaat het eigenlijk om drie mogelijke uitkomsten van hetzelfde krulgen: homozygoot curly, heterozygoot curly en straight. Het krulgen heet vaak SLK of SADRE en zit in/naast het KRT71-gen, dat belangrijk is voor de vorming van de haren. UC Davis beschrijft de vererving als autosomaal incompleet dominant: één kopie geeft krul/golf, twee kopieën geven een duidelijk ander, strakker krulbeeld.

De drie vachtstructuren bij de Selkirk Rex

Type	Genetisch	Uiterlijk	Foktechnisch
Heterozygoot curly	N/SLK	De klassieke Selkirk Rex-look: volle, zachte, pluche vacht met losse krullen of golven	Geeft gemiddeld 50% kans op krullende kittens bij combinatie met straight
Homozygoot curly	SLK/SLK	Vaak strakkere krul, soms minder volle of meer “rexachtige” vacht; kan slanker gebouwd zijn met grotere oren	Geeft het krulgen altijd door
Straight	N/N	Rechte vacht, dus geen Rex-krul, maar kan qua afstamming wel Selkirk Rex zijn	Geeft zelf geen krulgen door

De heterozygote Selkirk Rex is vaak het beeld dat mensen voor zich zien: stevig, rond, teddybeerachtig en met een volle, zachte vacht waarin de krullen willekeurig vallen. UC Davis noemt dat één kopie van de variant wavy hair geeft, en schrijft ook dat heterozygote katten vaak de voorkeur hebben vanwege de stevige bouw, kleinere oren en golvende vacht.

De homozygote Selkirk Rex heeft twee kopieën van het krulgen. Daardoor is de vacht vaak strakker gekruld, soms minder vol of wat meer “open” van structuur. In wetenschappelijk onderzoek wordt beschreven dat homozygote katten als kitten de vacht kunnen verliezen en dat ze vaker een slanker lichaamstype en grotere oren kunnen hebben.

De straight Selkirk Rex heeft geen kopie van het krulgen. Zo’n kat heeft dus een gewone rechte vacht, maar kan nog steeds uit Selkirk Rex-lijnen komen. In het oorspronkelijke nest van Miss DePesto werd dit patroon al zichtbaar: 3 kittens hadden krulvacht en 3 kittens hadden rechte vacht, wat paste bij dominante vererving van de krul.

Rexkatten en bijzondere vachtstructuren

Wanneer mensen een Selkirk Rex zien, valt meestal direct één ding op: die heerlijke krullen. Toch is de Selkirk Rex niet het enige kattenras met een bijzondere vacht. Er bestaan meerdere rassen met een gekrulde, golvende, wollige of ruwer aanvoelende vacht. Deze worden vaak “Rex”-rassen genoemd, hoewel ze genetisch niet allemaal hetzelfde zijn.

Het woord “Rex” verwijst vooral naar een afwijkende vachtstructuur: krullen, golven, minder dekharen, een zachte fluweelvacht of juist een ruwe wirehair-vacht. Achter die bijzondere vachten zitten verschillende natuurlijke mutaties. Sommige werken dominant, andere recessief. Sommige zitten in hetzelfde gen, maar op een andere plek. En sommige rassen lijken uiterlijk een beetje op elkaar, terwijl ze genetisch totaal verschillende krulroutes volgen.

Hieronder leggen wij de bekendste Rex- en bijzondere vachtkatten uit: de Selkirk Rex, Devon Rex, Sphynx, Cornish Rex, German Rex, LaPerm, Ural Rex en American Wirehair.

Selkirk Rex

De Selkirk Rex is misschien wel de meest teddybeerachtige van alle krulkatten. Dit ras heeft een volle, zachte en pluche vacht die zowel kort als lang kan zijn. Bij de korthaar geeft de vacht vaak een compact, krullend teddybeer-effect. Bij de langhaar ontstaat juist een wat wolliger en speelser uiterlijk, alsof de kat een zachte schapenvacht draagt.

De oorsprong van de Selkirk Rex ligt in Montana, Verenigde Staten. In 1987 werd daar een bijzonder kitten geboren met gekrulde snorharen en een opvallend golvende vacht. Dit kitten kreeg de naam Miss DePesto en werd later de stammoeder van het ras. Toen zij werd gecombineerd met een Pers, werden er zowel krullende als rechte kittens geboren. Daarmee werd duidelijk dat de krul van de Selkirk Rex dominant vererft.

Qua karakter staat de Selkirk Rex bekend als rustig, vriendelijk, sociaal en aanhankelijk. Het zijn katten die graag bij hun mensen zijn, maar meestal niet overdreven druk of opdringerig worden. Hun uitstraling past mooi bij hun karakter: zacht, rond, vriendelijk en knuffelbaar.

Genetica van de Selkirk Rex

De Selkirk Rex heeft een mutatie in het KRT71-gen. Dit gen speelt een rol bij de vorming en structuur van haren. De Selkirk-mutatie wordt vaak aangeduid als SLK of SADRE.

De vererving is autosomaal incompleet dominant. Dat betekent dat één kopie van het krulgen al zichtbaar is, maar dat twee kopieën een sterker effect geven.

Er zijn drie mogelijkheden:

Straight Selkirk Rex: N/N
Deze kat heeft geen Selkirk-krulgen. De vacht is recht. Een straight Selkirk Rex kan qua afstamming wel uit Selkirk-lijnen komen, maar geeft het Selkirk-krulgen zelf niet door.

Heterozygoot curly: N/SLK
Deze kat heeft één kopie van het Selkirk-krulgen. Dit is vaak de klassieke Selkirk-look: een volle, zachte, golvende of los gekrulde vacht. Deze katten geven het krulgen gemiddeld aan 50% van hun kittens door.

Homozygoot curly: SLK/SLK
Deze kat heeft twee kopieën van het krulgen. De krul is vaak strakker en duidelijker aanwezig. Homozygote Selkirk Rex katten geven het krulgen altijd door aan hun kittens. Ze kunnen qua type soms iets anders ogen dan heterozygote katten, bijvoorbeeld met een wat slanker lichaamstype of grotere oren.

Bij de Selkirk Rex is het dus belangrijk om te begrijpen dat curly niet altijd genetisch hetzelfde betekent. Een heterozygote Selkirk en een homozygote Selkirk zijn allebei krullend, maar de vachtstructuur en fokuitkomst kunnen verschillend zijn.

Devon Rex

De Devon Rex heeft een heel andere uitstraling dan de Selkirk Rex. Waar de Selkirk vaak rond, vol en teddyachtig is, is de Devon Rex juist licht, elfachtig en expressief. Het ras heeft grote oren, grote ogen, een kort koppie en een zachte, korte, golvende vacht. De vacht voelt vaak fijn, dun en suede-achtig aan.

De Devon Rex komt uit Devon, Engeland. De oorsprong gaat terug naar een gekruld kitten dat bekend werd als Kirlee. Aanvankelijk dacht men dat de Devon Rex genetisch verwant was aan de Cornish Rex, maar kruisingen lieten zien dat dit niet zo was: Devon Rex en Cornish Rex hebben verschillende mutaties.

Het karakter van de Devon Rex is levendig, speels, slim en sterk op mensen gericht. Veel Devon Rex katten willen graag betrokken zijn bij alles wat er in huis gebeurt. Het zijn vaak katten die klimmen, spelen, volgen, praten en zich gedragen alsof het huis speciaal voor hun entertainment is ingericht.

Genetica van de Devon Rex

De Devon Rex-mutatie zit, net als bij de Selkirk Rex, in het KRT71-gen. Toch is het niet dezelfde mutatie. Dit is belangrijk: hetzelfde gen kan meerdere verschillende mutaties dragen, met verschillende effecten op de vacht.

Bij de Devon Rex is de krul recessief. Dat betekent dat een kat twee kopieën van de Devon Rex-mutatie nodig heeft om de typische Devon Rex-vacht te tonen.

Mogelijke uitkomsten:

N/N
Geen Devon Rex-mutatie, normale vacht.

N/DR
Drager van de Devon Rex-mutatie, maar zelf een normale vacht. Deze kat kan de mutatie wel doorgeven.

DR/DR
Twee kopieën van de Devon Rex-mutatie. De kat heeft de Devon Rex-vacht.

Dit is een groot verschil met de Selkirk Rex. Een Selkirk Rex heeft maar één kopie nodig om krullend te zijn. Een Devon Rex moet twee kopieën hebben om de vacht zichtbaar te tonen. Daarom kunnen twee dragers met normale vacht samen toch Devon Rex-vacht kittens krijgen.

Sphynx

De Sphynx is geen Rexkat in de klassieke zin van “krullend”, maar hoort genetisch wel in dit verhaal thuis. De Sphynx staat bekend om zijn bijna haarloze uiterlijk. De huid voelt vaak warm, zacht en suede-achtig aan. Sommige Sphynx katten hebben een heel fijn donslaagje, vooral op neus, oren, staart of poten.

De moderne Sphynx ontstond in Canada, waar in de jaren zestig een haarloos kitten werd geboren uit een gewone huiskat. Later is het ras verder opgebouwd met zorgvuldig fokwerk en outcrosses. Het ras werd niet ontwikkeld omdat katten ziek waren, maar vanuit een natuurlijke haarloosheidsmutatie die fokkers wilden behouden.

Qua karakter is de Sphynx vaak extreem sociaal, nieuwsgierig, mensgericht en aanhankelijk. Door het gebrek aan vacht zoeken ze graag warmte op: een warme schoot, een dekentje, een vensterbank in de zon of gewoon een mens die dienstdoet als radiator met benen.

Genetica van de Sphynx

De Sphynx-haarloosheid zit ook in het KRT71-gen. Dat maakt hem genetisch verwant aan de Devon Rex en, op grotere afstand, ook interessant in vergelijking met de Selkirk Rex. Maar opnieuw: het is niet dezelfde mutatie.

De Sphynx-mutatie wordt vaak aangeduid als HR. Deze is recessief ten opzichte van normale vacht. Bij de combinatie met Devon Rex is er bovendien een bijzondere verhouding: de Sphynx-haarloosheid is dominant over de Devon Rex-krul, maar beide zijn recessief ten opzichte van normale vacht.

Praktisch:

N/N
Normale vacht.

N/HR
Drager van Sphynx-haarloosheid, maar zelf normale vacht.

HR/HR
Sphynx-haarloos of bijna haarloos.

DR/DR
Devon Rex-vacht.

HR/DR
Meestal haarloos of bijna haarloos, maar foktechnisch kan deze kat zowel Sphynx- als Devon Rex-mutaties doorgeven.

Hierdoor is de genetica van Sphynx en Devon Rex ingewikkelder dan bij veel andere vachtmutaties. Beide zitten in KRT71, maar gedragen zich als verschillende varianten binnen hetzelfde genetische systeem.

Cornish Rex

De Cornish Rex heeft een opvallend korte, zachte en sterk golvende vacht. De golven liggen vaak dicht tegen het lichaam aan en worden soms vergeleken met marcel waves. De vacht mist de normale harde dekharen, waardoor de kat zeer zacht aanvoelt. Het lichaam is vaak slank, hoog op de poten, elegant en atletisch.

De oorsprong ligt in Cornwall, Engeland. In 1950 werd daar een bijzonder gekruld kitten geboren: Kallibunker. Dit kitten werd de basis van het Cornish Rex-ras. Door fokonderzoek werd duidelijk dat de Cornish Rex-vacht recessief vererft.

Cornish Rex katten staan bekend als actief, sociaal, intelligent en speels. Ze blijven vaak lang kittenachtig in gedrag. Het zijn katten die graag meedoen, klimmen, spelen, aandacht zoeken en regelmatig met komische energie door het huis gaan.

Genetica van de Cornish Rex

De Cornish Rex is genetisch anders dan de Selkirk Rex, Devon Rex en Sphynx. De mutatie zit niet in KRT71, maar in het LPAR6-gen. Dit gen is belangrijk voor de structuur en het behoud van de haarshaft.

De Cornish Rex-vacht vererft autosomaal recessief. Dat betekent dat een kat twee kopieën van de Cornish Rex-mutatie nodig heeft om de vacht te laten zien.

Mogelijke uitkomsten:

N/N
Geen Cornish Rex-mutatie, normale vacht.

N/CR
Drager van de Cornish Rex-mutatie, maar normale vacht.

CR/CR
Cornish Rex-vacht.

Omdat de mutatie recessief is, kunnen dragers er volledig normaal uitzien. Pas wanneer twee dragers samen kittens krijgen, kan er gemiddeld 25% kans zijn op kittens met Cornish Rex-vacht.

German Rex

De German Rex is een zeldzamer Rexras met een korte, zachte, golvende vacht. De vacht voelt vaak fluweelachtig aan en mist de normale harde dekharen. Qua uiterlijk is de German Rex meestal minder extreem dan de Cornish Rex: wat ronder, gematigder en minder uitgesproken atletisch.

De oorsprong van de German Rex ligt in Duitsland. In Berlijn werd in de jaren veertig en vijftig een zwarte krulkat opgemerkt, later bekend als de basis van het ras. De German Rex is door FIFe erkend en wordt omschreven als vriendelijk, levendig, speels en intelligent.

Genetica van de German Rex

Genetisch staat de German Rex dicht bij de Cornish Rex. Onderzoek naar de Cornish Rex-mutatie in LPAR6 laat zien dat deze mutatie gefixeerd is in de Cornish Rex en ook voorkomt in de German Rex.

Dat betekent dat Cornish Rex en German Rex genetisch veel dichter bij elkaar liggen dan bijvoorbeeld Cornish Rex en Selkirk Rex.

De vererving is autosomaal recessief:

N/N
Geen mutatie, normale vacht.

N/CR
Drager, normale vacht.

CR/CR
Rexvacht.

Bij de German Rex gaat het dus niet om het Selkirk-gen en ook niet om de Devon Rex-mutatie. Het is een LPAR6-route: genetisch een andere weg naar krul.

LaPerm

De LaPerm is een speelse, luchtige krulkat met een natuurlijke “permanent”-look. De vacht kan kort of lang zijn en varieert van losse golven tot duidelijke ringlets. Vooral rond de hals, onder de buik, bij de oren en in de kraag kunnen de krullen prachtig zichtbaar zijn.

De LaPerm ontstond in Oregon, Verenigde Staten. Het ras begon met een bijzonder kitten genaamd Curly, geboren in 1982 op een boerderij. Sommige LaPerm kittens worden geboren met krul, sommige met rechte vacht en sommige zelfs bijna kaal, waarna later alsnog een krulvacht kan ontwikkelen.

Het karakter van de LaPerm is meestal vriendelijk, nieuwsgierig, sociaal, actief en aanhankelijk. Het zijn katten die graag contact zoeken, maar ook een natuurlijke boerderij-energie hebben behouden: alert, slim en graag bezig.

Genetica van de LaPerm

De LaPerm-vacht wordt algemeen beschreven als een dominante natuurlijke mutatie. Dat betekent dat één kopie van het LaPerm-krulgen al voldoende kan zijn om de vachtstructuur te beïnvloeden.

Toch is de LaPerm genetisch anders dan de Selkirk Rex. Hoewel beide dominant kunnen vererven, is de uitwerking niet hetzelfde. Bij de Selkirk Rex is er duidelijk verschil tussen heterozygoot en homozygoot: twee kopieën geven een strakker krulbeeld en kunnen ook invloed hebben op type. Bij de LaPerm wordt de krul juist beschreven als een eigen, unieke mutatie die niet hetzelfde is als Devon Rex, Cornish Rex, Selkirk Rex of American Wirehair.

Praktisch kun je zeggen:

LaPerm curly
Heeft de LaPerm-krulmutatie en toont een golvende of krullende vacht.

LaPerm straight
Heeft geen zichtbare krulvacht, maar kan binnen het ras voorkomen.

Bij LaPerms kan de vacht zich bovendien ontwikkelen met leeftijd en seizoen. Een kitten kan in de eerste levensfase anders ogen dan als volwassen kat. De vacht kan voller worden, tijdelijk veranderen of later duidelijkere krul krijgen.

Ural Rex

De Ural Rex is een zeldzaam Rexras uit Rusland. De vacht is zacht, fijn en golvend tot krullend. Bij veel Ural Rex katten liggen de krullen in duidelijke golven over het lichaam, minder als de losse teddykrul van de Selkirk Rex en anders dan de korte marcelgolf van de Cornish Rex.

Qua type is de Ural Rex meestal middelgroot, gespierd en elegant. Het ras wordt vaak beschreven als vriendelijk, zachtaardig en sociaal. Omdat het ras zeldzaam is, is het buiten Rusland en enkele Europese lijnen veel minder bekend dan Selkirk Rex, Devon Rex of Cornish Rex.

Genetica van de Ural Rex

De Ural Rex is genetisch opnieuw een andere route. De krul wordt veroorzaakt door een mutatie in het LIPH-gen. Dit gen is betrokken bij haarontwikkeling en haarstructuur.

De Ural Rex-mutatie vererft autosomaal recessief. Een kat moet dus twee kopieën van de mutatie hebben om de Ural Rex-vacht te tonen.

Mogelijke uitkomsten:

N/N
Geen Ural Rex-mutatie, normale vacht.

N/RU
Drager, maar zelf normale vacht.

RU/RU
Ural Rex-vacht.

Dit maakt de Ural Rex genetisch duidelijk anders dan de Selkirk Rex. De Selkirk Rex heeft één kopie nodig voor zichtbare krul; de Ural Rex heeft twee kopieën nodig.

American Wirehair

De American Wirehair is geen echte Rex in de klassieke krulzin, maar wel een bijzonder vachtkattenras. De vacht is niet zacht krullend, maar ruwer, veerkrachtig, geknikt en springerig. Zelfs de snorharen en oorhaartjes kunnen gebogen of geknikt zijn. De vacht voelt soms wollig, soms hard en draadachtig aan.

De oorsprong ligt in de Verenigde Staten. In 1966 werd in een nest boerderijkatten in New York een kitten geboren met een opvallende draadachtige vacht. Dit kitten werd de basis van het ras.

Qua karakter lijkt de American Wirehair vaak op de American Shorthair: evenwichtig, vriendelijk, zelfstandig, sociaal en niet extreem vocaal. Het zijn katten die graag bij het gezin zijn, maar meestal geen constante druktemakers zijn.

Genetica van de American Wirehair

De wirehair-vacht vererft dominant, maar wordt beschreven als semi-penetrant. Dat betekent dat één kopie van de mutatie vaak effect heeft, maar de mate waarin de vacht echt “wired” wordt kan verschillen per kat.

Bij een combinatie tussen een wirehair en een straight-haired kat wordt gemiddeld ongeveer de helft van de kittens wired. Twee Wirehairs samen kunnen een hoger percentage wired kittens geven.

De American Wirehair is genetisch niet hetzelfde als de Selkirk Rex. Beide hebben een dominante vachtmutatie, maar het uiterlijk en de structuur zijn totaal anders. De Selkirk Rex heeft een zachte, volle, gekrulde vacht. De American Wirehair heeft een geknikte, ruwe, veerkrachtige vacht.

Overzicht in één oogopslag

Ras	Vachtstructuur	Belangrijk gen / mutatie	Vererving	Anders dan Selkirk Rex?
Selkirk Rex	Vol, zacht, teddyachtig, krullend of golvend	KRT71, SLK/SADRE	Autosomaal incompleet dominant	Dit is de Selkirk-route
Devon Rex	Kort, zacht, golvend, soms dun	KRT71, Devon Rex-variant	Recessief	Zelfde genfamilie, andere mutatie
Sphynx	Haarloos of bijna haarloos met fijn dons	KRT71, Sphynx-variant	Recessief t.o.v. normaal	Zelfde genfamilie, ander effect
Cornish Rex	Zeer korte, zachte, dichte golven	LPAR6	Recessief	Ander gen
German Rex	Korte, fluweelachtige, golvende vacht	LPAR6-route	Recessief	Meer verwant aan Cornish dan Selkirk
LaPerm	Losse krullen, ringlets, luchtige vacht	Eigen dominante krulmutatie	Dominant	Andere dominante krul dan Selkirk
Ural Rex	Zachte golven/krullen over het lichaam	LIPH	Recessief	Ander gen
American Wirehair	Ruw, draadachtig, geknikt, veerkrachtig	Wirehair-mutatie	Dominant, semi-penetrant	Geen Rexkrul, maar wirehair-vacht

Genetische testen voor de speciale vachtstructuren

voor de meeste van genoemde rassen zijn genetische tests beschikbaar om de haarstructuur aan te tonen.

Ras	Gen / mutatie vacht	Vererving	Laboratoria voor deze test
Selkirk Rex	KRT71, Selkirk variant, vaak SLK / SADRE / Re^S genoemd	Incompleet dominant	UC Davis VGL, CombiBreed / VHL Genetics, LABOGEN / LABOKLIN, Genomia (Veterinary Genetics Laboratory)
Devon Rex	KRT71, Devon Rex curly variant, vaak DR / re	Recessief	UC Davis VGL, CombiBreed / VHL Genetics, LABOKLIN UK, Langford Vets (Veterinary Genetics Laboratory)
Sphynx / Canadian Sphynx	KRT71, hairless variant, vaak HR / Re^hr	Recessief t.o.v. normaal; dominant over Devon Rex curly	UC Davis VGL, CombiBreed / VHL Genetics, LABOKLIN UK, Langford Vets (Veterinary Genetics Laboratory)
Cornish Rex	LPAR6, Cornish Rex variant, vaak CR / r	Recessief	UC Davis VGL, CombiBreed / VHL Genetics, Genomia (Veterinary Genetics Laboratory)
German Rex	LPAR6, zelfde/verwante Cornish-German Rex route	Recessief	CombiBreed / VHL Genetics, Genomia. UC Davis vermeldt vooral Cornish Rex als testdoel; OMIA vermeldt dat de LPAR6-mutatie ook segregeert in German Rex. (CombiBreed)
Ural Rex	LIPH, Ural Rex variant c.477_483delinsC	Recessief	Genomia. OMIA bevestigt ook LIPH als Ural Rex curly-coat variant. (genomia.cz)
LaPerm	Gen/causale variant is niet duidelijk als commerciële test beschikbaar	Dominant beschreven, maar marker niet standaard vindbaar	Geen betrouwbare specifieke commerciële DNA-test gevonden voor het LaPerm-krulgen. UC Davis toont bij LaPerm wel o.a. parentage en longhair, maar geen specifieke LaPerm curly test; LaPerm Cat Club schrijft dat een DNA-test voor het LaPerm-gen “being developed” is. (Veterinary Genetics Laboratory)
American Wirehair	Causale gene/mutatie voor wirehair is niet als standaard labtest vindbaar	Dominant / variabel effect	Geen betrouwbare specifieke commerciële DNA-test gevonden voor de wirehair-vacht. UC Davis toont bij American Wirehair o.a. longhair/dilute, maar geen wirehair-vachttest. (Veterinary Genetics Laboratory)